دين و عرف جامعه

هر جامعه اي يك عرف و فرهنگي با خودش داره ، طبعا هر دين جديد در جامعه خودش با اونها رو برو ميشه . يك موضوعي كه در اين رابطه مطرحه اينه كه بعد از مدتي اين دو با هم مخلوط ميشوند بطوريكه خيلي از مسايل عرفي جامعه ديني و خيلي از مسايل ديني عرفي لقب ميگيرند.
هر دين در مقابل سنتها و عرف جامعه سه حالت به خودش ميگيره ، تاييد ، رد و يا سكوت. طبيعتا وقتي دين سنت يا عرفي از يك جامعه را رد يا تاييد ميكنه اون سنت يا عرف صورت ديني پيدا ميكنه ، و خودش جزئي از دين ميشه ، اما عرفي از جامعه كه دين در موردش سكوت ميكنه ، عملا جز دين نيست ، و نه شكستنش ضد ديني است و نه رعايت كردنش ديني.
حقيقت اينه كه دين در هر جامعه اي رشد ميكنه به عرف اون جامعه تا جايي كه با اصل دين متناقض نباشه احترام ميگذاره ، اما اين دليل نميشه كه اون سنتها و عرف همان حكم دين باشه ، هيج احترام گذاشتني به معناي تاييد نيست.
ما ايرانيها ضرب المثلي داريم كه ميگيم سكوت علامت رضاست. اين درست اما اين رو هم قبول داريم كه هر وقت نسبت به يك صحبتي سكوت ميكنيم به اين معناست كه اون رو در تناقض با انديشه وافكار خود نميبينيم اما در عين حال هيچ دليلي نداره كه اون صحبتي كه ميشنويم مطابق افكار و انديشه هاي خودمون باشه. اين در مورد تمام اديان صادقه . البته متاسفانه به اين امر توجه نميشه .
دين اسلام توسط اعراب به ايران اومد اما فقط دين به ايران نيومد همراه دين عرف جامعه عرب هم به ايران و ساير بلاد وارد شد و اسم دين گرفت در حاليكه همانطور كه دين به عرف جامعه خودش كه در اون شكل گرفته احترام ميگذاره ، مسلمه كه به عرف جامعه اي كه به اون وارد ميشه هم احترام ميگذاره.
مثلا اگر اعراب براي ازدواج ابتدا از پدر دختر اجازه ميگيرند و و دختر رو از پدرش خواستگاري ميكنند و اين عرف جامعه عرب بوده ، دليلي نداره كه اين يك حكم ديني باشه ، بلكه عرف جامعه عرب بوده . حكم ديني قضيه رضايت طرفين ازدواجه و حق انتخاب اونها ، و خواستگاري دختر از پسر طبيعتا با اين حكم متاقض نيست و دين در موردش سكوت كرده ، دليلي نداره كه جوامع ديگر طبق عرف عرب عمل كنند . مثلا اگر جامعه اي باشه كه عرفش خواستگاري از خود دختر يا مثلا از مادر دختر باشه اگر همون اصل حق انتخاب نقض نشه ، با دين تناقضي نداره. اين نوع خواستگاري و يا نوع ديگري اون هم مسلما نه ديني است و نه ضد ديني ، نه ثواب داره و نه عقاب.
خيلي از احكامي هستند كه اسم ديني دارند در حاليكه مربوط به عرف يك جامعه خواص هستند و در اصل نه ديني هستند نه ضد ديني . مثلا در تمام قرآن نميتوان مطلبي را پيدا كرد كه به لزوم اجازه گرفتن براي ازدواج از پدر دختر باشد، همينطور در تمام قرآن نميتوان مطلبي يافت كه در رد دست دادن يك زن با يك مرد باشد، عدم دست دادن زن و مرد عرف جامعه قديم بوده و در اين مورد هم شاهد سكوت دين هستيم ، پس اصولا دست دادن زن و مرد نه عملي دينيست و نه ضد ديني .
متاسفانه احكام بسياري اسم و رسم دين پيدا كرده اند در حاليكه كاملا قابل شناسايي هستند چرا كه ريشه هاي ديني ندارند و ريشه هاي عرفي دارند ، كه اميدوارم در آينده اين مسايل روشنتر و شفافتر بيان شوند. البته هرگز از كسانيكه منافع اقتصادي و سياسي دارند نميتوان انتظار بيان حقيقت را داشت ، چرا كه بعضا حقيقت با منافع آن گروه متناقض است. اين مهم نياز به تحقيق و بررسي هاي بي غرض و مرض دارد.

داريوش آگاه